تاریخچه

تا آخرين سال قرن بيستم، علي‌رغم اين كه بيش از چهار دهه از ساخت نخستين فيلم‌هاي پويانمايي ايران و بيش از سه دهه از نخستين پويانمايي‌هاي كانون مي‌گذشت، با اين حال نمايش آثار پويانمايي در ايران محدود به برنامه‌هاي جنبي (عموماً به همراه فيلم‌هاي مستند و داستاني) جشنواره‌هاي داخلي بود. اين بي‌مهري و بي‌توجهي به هنر پويانمايي اين مرز و بوم در شرايطي صورت مي‌گرفت كه آثار درخشاني در اين عرصه توليد شده بود و عموم اين آثار درخشان در عرصه‌هاي جهاني موفقيت‌هاي گوناگوني كسب كرده بودند.
افتتاح نخستين جشنوارة بين‌المللي پويانمايي تهران در اسفند ماه 1377 پاياني بر چهار دهه بي‌توجهي و بي‌مهري و آغاز فصل نويني در نمايش و ارائة آثار پويانمايي جهان و بالاخص ايران بود.

از 896 اثر ارسال شده به دبيرخانه، 488 فيلم به جشنواره راه يافتند و آثار هنرمنداني از 33 كشور جهان در معرض تماشاي عموم قرار گرفتند. در چهار روز برگزاري جشنواره، علاوه بر مسابقة ايران و مسابقة بين‌الملل، برنامه‌هايي چون «بزرگداشت فئودور خيتروك و اسفنديار احمديه»، «آثار استوديو پانونيا»، «آسيفا كره»، «مرور بر آثار برونو بوزتو و علي‌اكبر صادقي» و... ترتيب داده شد و داوران مسابقة بين‌الملل (نيكلاو مايداك از يوگوسلاوي، الكساندرويچ آسيموف از روسيه، دتلينا كرك از آلمان، ييري كوبيچك از چك و علي‌اكبر صادقي از ايران) و مسابقة ايران (علي‌اكبر صادقي، اكبر عالمي، اسفنديار احمديه، نفيسه رياحي، سعيد توكليان، ابراهيم فروزش و ابوالفضل رازاني) آثار برگزيدة جشنواره معرفي كردند.

دو سال بعد و در آغاز هزارة سوم، پويانمايي ايران ديگر چون گذشته احساس غربت و تنهايي نمي‌كرد. علي‌رغم تخصصي بودن جشنواره، استقبال عمومي به مراتب بيش از دورة پيشين بود و 36 كشور جهان با آثاري به مراتب ارزشمندتر از دورة نخست در جشنوارة پويانمايي تهران حاضر بودند. «رؤياهاي سرزمين برف: توليدات سازمان ملي فيلم كانادا»، «روشنايي در مه: آثار استوديو آردمن»، «مرور بر آثار نورالدين زرين‌كلك و نفيسه رياحي»، «آثار برگزيدة دو دهه اسكار»، «جشنوارة جشنواره‌ها» و بخش ويژة «گفتگوي تمدن‌ها» از جمله بخش‌هايي بودند كه در كار بخش‌هاي رقابتي جشنواره ارائه شدند. برتيسلاو پويار (چك) سايوكو كينوشيتا (ژاپن)، نلسون شين (كره)، تيزيانا لوسكي (فرانسه) و حميد نويم (ايران) داوران مسابقة بين‌الملل و عبدالله عليمراد، سعيد توكليان، علي‌اكبر صادقي، ابراهيم فروزش، اكبر عالمي، ابوالفضل رازاني و ناهيد شمس‌دوست، داوران مسابقة ايران بودند و ارلينگ اريكسون از سوئد در حاشية جشنوارة يك كارگاه آموزشي پويانمايي برگزار كرد.

تعداد كشورهاي شركت كننده در سومين جشنوارة پويانمايي تهران به 52 كشور رسيد. اين مسئله نويد اين را مي‌داد كه اين جشنواره علاوه بر اين كه در ايران به جايگاهي قابل قبول دست يافته است، در عرصة بين‌المللي نيز مورد توجه واقع شده است. 175 اثر در بخش‌هاي رقابتي اين دوره به نمايش در آمدند و در مسابقة بين‌الملل، هيئتي متشكل از مارسل يانكوويچ (مجارستان)، ناتاليا اورلووا (روسيه)، ابي فيجو (پرتغال)، كاتارينا ليلكوسيت (فنلاند) و سعيد توكليان (ايران) به داوري آثار پرداختند. علي‌اكبر صادقي، اكبر عالمي، سيد علي‌رضا گلپايگاني، اميرمحمد دهستاني و فرخنده ترابي نيز اعضاي هيئت داوري مسابقة ايران بودند. بخش‌هاي غير رقابتي جشنواره نيز از تنوع بيشتري برخوردار بود، كه «جشنوارة جشنواره‌ها»، «فيلموگرافو»، «قول ايماژو افكا»، «پويانمايي دانشجويي»، «مروري بر آثار وحيداله فردمقدم» و «پويانمايي تلويزيوني: شركت فرهنگي هنري صبا» تعدادي از اين بخش‌ها بودند.

چهارمين جشنوارة پويانمايي تهران با 472 فيلم از 61 كشور جهان برگزار شد. ابراهيم فروزش، وحيداله فردمقدم، عبداله عليمراد، سعيد توكليان و فهيمه سرخابي آثار مسابقة ايران را قضاوت كردند و جيليان ليسي (انگليس)، مراد كرتوبي (فرانسه)، ماريوت ريمينن (فنلاند)، يرژي كوچيا (لهستان) و اكبر عالمي (ايران) داوران مسابقة بين‌الملل جشنوارة چهارم بودند. «ايشو پاتل، پلي ميان شرق و غرب»، «تابلوهاي خيال: آثار گرت ون دايك و كارن آكوا»، «گزيدة آثار شركت لوس موس»، «مدرسة سوپين فوكوم»، «شركت فيلم‌سازي نكسوس»، «آثار بيل پليمپتون، كوچيا و ماريوت ريمينن» و... از جمله بخش‌هاي غير رقابتي اين دوره بودند.
به پشتوانة چهار دورة موفق پيشين، گام در راه برگزاري پنجمين دوره نهاده‌ايم، به اين اميد كه سير صعودي ـ كيفي جشنواره را شتابي بيشتر بخشيم و جايگاه هنر پويانمايي را در ايران بلندتر و رفيع‌تر گردانيم.